İşyerlerinde Psikososyal Sorunlar için Politika, Hukuk ve Rehberlik: AB Perspektifi

From OSHWiki
Jump to: navigation, search

Aditya Jain, Nottingham University Business School, Stavroula Leka, Centre for Organizational Health and Development, University of Nottingham

Çeviri: İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü (AÇSHB), Ankara/Türkiye

Giriş

Psikososyal sorunların yönetimi, mesleki riskleri önleyici yaklaşım ve sağlık ve güvenlik prosedürleri oluşturmak gibi aynı şekilde Avrupa Birliği (AB) Çerçeve Direktifinde [1] işverenlerin yükümlülüğündedir. İşyerinde Çalışanların Sağlık ve Güvenliği Hakkında yürürlüğe giren Avrupa Komisyonu Konsey Çerçeve Direktifi 89/391[1]'i takiben, Avrupa'da bir dizi politika ve uygulama geliştirilmiştir. Bu politikaların çoğu risk yönetimi paradigmasına dayanır ve hem "sert" ve "düzenleyici/bağlayıcı" politikaları hem de "yumuşak" ve "bağlayıcı olmayan/gönüllü" politikaları içerir. Bu makale politikaları tartışmakta ve Avrupa'da yönetilmesi gereken kilit politikaları sunmaktadır.

Psikososyal risk yönetimi için AB düzeyinde politikalar

Son yıllardaki veriler, Avrupa ve dünyada iş sağlığı ve güvenliği (İSG) eğilimlerinde bir değişiklik olduğunu göstermiştir. Küreselleşme, göç, teknolojik gelişmeler ve bilgiye dayalı ekonominin ortaya çıkması nedeniyle işin doğası önemli ölçüde değişmiştir.  Bu değişikliklere, çalışan sağlığı ve güvenliğini tehdit eden yeni risk türleri eşlik etmiştir [2]. Bunlardan belki de en yaygın olarak kabul edileni ise  işle ilgili stres ve işyerinde şiddet gibi sorunlarla bağlantılıdır. Örneğin taciz ve zorbalık, çalışanların sağlığı üzerinde yüksek ekonomik maliyetlere yol açan önemli bir etkiye sahiptir.

Sonuç olarak, önlemenin İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) mevzuatının yol gösterici ilkesi olduğu Avrupa politikalarında psikososyal riskleri önlemek ve yönetmek için çok sayıda yaklaşım uygulanmıştır.

Psikososyal risk yönetimi alanındaki politika girişimleri

Psikososyal risklerin yönetimi ile ilgili politika ve yaklaşımlar, çeşitli biçimlerde olabilir. Mevcut literatüre dayanarak, psikososyal risk yönetimiyle ilgili politika girişimleri; mevzuat/politika geliştirme, ulusal/paydaş düzeylerindeki standartlar, paydaş/toplu sözleşmeler, imzalı beyanlar, uluslararası organizasyon faaliyetleri, sosyal diyalog girişimleri, ulusal strateji geliştirme, rehberlerin geliştirilmesi, ekonomik teşvikler/programlar ve ağ/ortaklıkların oluşturulması şeklinde sınıflandırılabilir [3].

Bu girişimler hem AB direktifleri, ulusal mevzuat, ILO sözleşmeleri gibi yasal düzenlemeleri içeren 'düzenleyici' politikaları, hem de ulusal, Avrupa ve uluslararası kuruluşlar tarafından geliştirilen rehberlik ve sosyal ortaklık anlaşmaları gibi 'bağlayıcı olmayan/gönüllü' kabul edilen politikaları içerir [4].

Düzenleyici standartlar, Avrupa iç pazarındaki işletmeler için eşit şartlar sağlayan ve Topluluk tarafından uygun görülen minimum koruma düzeyini belirlerken, gönüllü standartlar işletmelerin İSG ve ekonomik hedeflerine ulaşmada yardımcı olabilecek ve diğer yönetimsel ihtiyaçlarla bütünleştirilebilen etkili bir  İSG Yönetim Sistemini  kapsar [5] [6].

İSG düzenlemeleri giderek kuralcı bir tarzdan 'kendi kendini düzenleyen' ve 'hedef belirleme' modelini kapsayan tarza dönüştü ve sistematik İSG yönetimi için genel bir çerçeve oluşturdu. Aynı zamanda yeni düzenlemeler İSG yönetim sistemlerinin geliştirilmesini etkilemiştir [2].

Psikososyal risklerin yönetimiyle ilgili düzenleyici politikalar

Tablo 1, AB üye ülkeleri için psikososyal risklerle dolaylı olarak ilgili "sert" veya "düzenleyici/bağlayıcı" politikaları sunmaktadır. Bu düzenlemelerin her biri psikososyal çalışma ortamının belirli yönlerini ele alsa da, ‘stres’ terimlerinin çoğunun mevzuatta açıkça belirtilmediğine dikkat edilmelidir [4]. Bu bağlamdaki temel örnek, 89/391/EEC İşyerinde Çalışanların Sağlık ve Güvenliği Çerçeve Direktifidir [1]. Direktif, işverenlerden, işle ilgili her açıdan çalışanların sağlığını ve güvenliğini sağlamalarını, “kaynağındaki her türlü riski ele almasını” istemesine rağmen, “psikososyal risk” veya “işle ilgili stres” terimlerini açıkça belirtmemektedir. Bununla birlikte, iş yerlerinin tasarımı, iş ekipmanı seçimi, çalışma ve üretim yöntemlerinin seçimi konularında işverenlerin işi bireye uyarlamasını ve özellikle monoton işi hafifletmek ve önceden belirlenmiş bir çalışma hızında çalışmak, teknoloji, iş organizasyonu, çalışma koşulları, sosyal ilişkiler ve çalışma ortamıyla ilgili faktörlerin etkisini kapsayan tutarlı bir genel önleme politikası geliştirmesini istemektedir. Bu anlamda, psikososyal çalışma ortamıyla ilgili risklere atıfta bulunulmaktadır.

Tablo 1: Psikososyal riskler ile dolaylı olarak ilgili düzenleyici standartlar
Konu Doküman
Genel iş sağlığı ve güvenliği ·       89/391- Çalışanların Sağlık ve Güvenliği Hakkında  Avrupa Komisyonu Konsey Çerçeve Direktifi

·       155 No'lu İş Sağlığı ve Güvenliği ve Çalışma Ortamına İlişkin Sözleşme (ILO), 1981

·       187 No'lu İş Sağlığı ve Güvenliğini Geliştirme Çerçeve Sözleşmesi(ILO), 2006

İşyeri gereksinimleri ·       89/654 sayılı İşyeri İçin Asgari Güvenlik ve Sağlık Gerekliliklerine İlişkin Direktif
Ekranlı araçlarla çalışma ·       90/270 sayılı Ekranlı Ekipmanlarla Çalışmak İçin Minimum Güvenlik ve Sağlık Gereklilikleri Hakkında Direktifi
Yüklerin elle taşınması(omurga hasarı) ·       90/269 sayılı Yüklerin Elle Taşınması İçin Asgari Sağlık ve Güvenlik Gerekliliklerine İlişkin Direktif
Çalışma süreleri ·       93/104 sayılı Çalışma Zamanı Organizasyonunun Belirli Yönleri ile ilgili Direktif

·       175 No'lu Yarı Zamanlı Çalışma Sözleşmesi (ILO),

·       97/81 sayılı Yarı zamanlı Çalışma ile İlgili Çerçeve Direktif

·       99/70 sayılı Sabit Süreli İşler İçin Çerçeve Direktif

·       2000/79 sayılı Sivil Havacılıkta Mobil Çalışanların Çalışma Sürelerinin Düzenlenmesi Hakkında Avrupa Anlaşması

·       2002/15 sayılı Mobil Karayolu Taşımacılığı Faaliyetinde Bulunan Kişilerin Çalışma Zamanlarının Düzenlenmesi Hakkında Direktif

·       2003/88 sayılı Çalışma Zamanı Organizasyonunun Belirli Yönleriyle İlgili Direktif

Ayrımcılık ·       2000/43 ve 2000/78 sayılı Etnik Köken, Din, Engel Durumu, Yaş veya Cinsel Yönelim Nedeniyle Ayrımcılığı Yasaklayan Direktifler
Erkek ve kadınlar için eşit muamele ·       76/207 ve 2002/73 sayılı İstihdama Erişim, Mesleki Eğitim ve Tanıtım ve Çalışma Koşulları & Kadın ve Erkeklere Eşit Muamele ile ilgili Direktifler

·       2006/54 sayılı İstihdam ve Meslek Konularında Kadın ve Erkeklere Eşit Fırsatlar ve Eşit Muamele İlkesinin Uygulanmasına İlişkin Direktifler

Genç çalışanlar ·       94/33 sayılı Çalışan Gençlerin Korunması İle İlgili Direktif
Annelik ve ilgili konular ·       183 No'lu Annelik Koruma Sözleşmesi (ILO), 2000

·       92/85 sayılı Hamile Çalışanlar, Yakın Zamanda Doğum Yapmış veya Emziren Kadınlar Hakkındaki Direktif

·       96/34 sayılı Ebeveynlik İzniyle İlgili Direktif

Çalışanları bilgilendirme ve danışmanlık ·       2002/14 sayılı Avrupa Topluluğu'ndaki Çalışanları Bilgilendirmek ve Çalışanlara Danışmak İçin Genel Direktif

Kaynak: Leka et al., 2011b [4]

Burada, ulusal düzenleyici İSG çerçevelerinin özgüllük seviyesinin, farklı AB üye ülkeleri arasında önemli ölçüde değiştiğine dikkat edilmelidir [7]. Bazı üye devletler (örneğin Lüksemburg, Romanya ve İspanya) İSG mevzuatlarını AB Çerçeve Direktifi ile belirlenen sınırlar ile sınırlar ve psikososyal risklerden açıkça bahsetmezken, diğerleri (örneğin Danimarka, Finlandiya, Yunanistan ve İsveç) psikososyal risklerin veya zihinsel sağlığın İSG' nin bir parçası olarak düşünülmesi gerektiğini vurgular. Diğerleri (örneğin Bulgaristan, Almanya, Letonya, Portekiz ve Birleşik Krallık) psikososyal risk değerlendirmesi isterken az sayıda ülke (Avusturya ve Belçika) konuyu daha da önemser ve psikososyal risk uzmanının da katılımını savunur. Bununla birlikte, bu konuda sürekli bir değişiklik vardır, çünkü birkaç üye ülke şu anda işyerindeki psikososyal risklere yaklaşımlarını gözden geçirmektedir, örneğin İspanya, işyerinde psikososyal risklerle nasıl başa çıkılacağına karar vermek için ulusal düzeyde üç ayaklı bir çalışma grubu kurdu ve İsveç şu anda bu konudaki mevzuatını gözden geçirmektedir.

Psikososyal risklerin yönetimiyle ilgili gönüllü politikalar

Son on yılda, sosyal diyalog [8] ve kurumsal sosyal sorumluluk gibi çerçevelerde paydaş katılımının artması yoluyla AB'de doğrudan psikososyal risklere ve bununla ilişkili sorunlara atıfta bulunan yeni “yumuşak” politika biçimleri başlatılmıştır [9] [10]. Avrupa sosyal diyaloğu katılımcıları (ETUC (sendikalar), BUSINESSEUROPE (özel sektör işverenleri), UEAPME (küçük işletmeler) ve CEEP (kamu işverenleri) )  işle ilgili stres [5] ve iş yerinde taciz ve şiddet [11] konularında 'gönüllü' çerçeve sayılan anlaşmalar imzalamışlardır.  Avrupa sosyal tarafları tarafından imzalanan özerk ve/veya 'gönüllü' bir anlaşma, imzalayan tarafların bağlı kuruluşlarının, bir Direktife dahil olmak yerine, sözleşmeyi uygulaması için bir yükümlülük yaratır  [12].

İşle ilgili stres konusunda çerçeve anlaşma, işverenlerin, çalışanların ve çalışan temsilcilerinin farkındalığını ve anlayışını artırmayı amaçlamaktadır. Anlaşma 89/391/EEC Çerçeve Direktifinin [1] işle ilgili stres ve psikososyal risklerin yönetimi ile ilgisini açıklığa kavuşturmaktadır. Bu itibarla, işle ilgili stresi tespit etmek, önlemek ve riskleri yönetmeye yardımcı olmak için önlemler uygulama sorumluluğunun işverene ait olduğunu söyler. Aynı zamanda  çalışanların katılımı ve işbirliğine vurgu yapmaktadır [5]. İş yerinde taciz ve şiddet ile ilgili çerçeve anlaşma ise işverenlerin, çalışanların ve çalışan temsilcilerinin farkındalığını ve anlayışını artırmayı ve onlara ilgili sorunları tanımlamak, yönetmek ve önlemek için eyleme yönelik bir çerçeve sunmayı amaçlamaktadır[11]. Bununla birlikte, her iki çerçeve de genel düzeydedir ve işletme düzeyinde psikososyal risk yönetimi için programların nasıl tasarlanacağı, uygulanacağı ve sürdürüleceği konusunda rehberlik sağlamamaktadır.

Buna ek olarak, 2008 yılında üst düzey bir konferansta büyüme ve istihdam, sosyal uyum ve sürdürülebilir kalkınma hedeflerinin gerçekleştirilmesi için “toplumdaki  zihin sağlığı ve refah düzeyinin, AB'nin toplum ve ekonomi başarısı için anahtar kaynak” olduğunu savunan Avrupa Ruh Sağlığı ve Refah Paktı tanınmıştır [13]. Pakt ayrıca Avrupa Komisyonu'nu Ruh Sağlığı ve Refahı üzerine Konsey Tavsiye Kararı için bir teklif yayınlamaya çağırdı. Avrupa Parlamentosu 2009 yılında ruh sağlığı konusunda yasama dışı bir karar almıştır[14].

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve ILO gibi uluslararası kuruluşlar tarafından, rehberlik şeklinde gönüllü politika yaklaşımlarına ilişkin ek örnekler geliştirilmiştir. Bunlar işyerinde psikososyal riskler, işle ilgili stres ve psikolojik taciz konusunda rehberlik içerir [15][16][17][18]. Tablo 2, psikososyal riskleri ve bunların yönetimini doğrudan ele alan 'gönüllü' İSG politikalarının bir listesini sunmaktadır. Bu politika yaklaşımları, doğrudan AB üye ülkeleri için geçerli olan psikososyal risk, stres, taciz ve şiddet kavramlarını ifade etmektedir.

Tablo 2: Psikososyal risk yönetimi ile doğrudan ilgili gönüllü standartlar
Konu Doküman
Psikososyal riskler ·       ILO Rehberi, 1986 : İşyerinde Psikososyal Faktörler: Tanıma ve Kontrol

·       ILO R194 revize eki, 2010, Meslek hastalıkları listesi ve iş kazaları ve meslek hastalıklarının kayıt ve bildirimi ile ilgili tavsiye kararı.

·       DSÖ, Sağlıklı İşyerleri Çerçevesi, 2010 : işverenler, çalışanlar, politika yapıcılar ve uygulayıcılar için Sağlıklı işyerlerine yönelik bir eylem modeli

İşle ilgili stres
·       EN ISO 10075-1 standardı: 1991 İş yükü ile ilgili ergonomik ilkeler - Genel terimler ve tanımlar

·       EN ISO 10075-2 standardı: 1996 İş yükü ile ilgili ergonomik ilkeler - Tasarım ilkeleri. (Tasarım prensibi)

·       Rehberlik: EC, 2000b İşle ilgili stresle ilgili rehberlik - Yaşam ya da ölüm öpücüğü mü?

·       EU-OSHA Rehberi, Psikososyal sorunların çözümü ve işle ilgili stresin azaltılması, 2002

·       DSÖ Rehberi, Çalışma organizasyonu ve stres, 2003 a

·       DSÖ Rehberi, Gelişmekte olan ülkelerde işyerinde stres farkındalığının arttırılması: geleneksel çalışma ortamında modern bir tehlike, 2007

·       DSÖ Rehberi, PRIMA-EF: Psikososyal risk yönetimi için Avrupa çerçevesi hakkında rehberlik: İşverenler ve işçi temsilcileri için bir kaynak, 2008

·       İşle ilgili stres konusunda Avrupa çerçeve anlaşması, 2004. Avrupa sosyal ortakları - ETUC, UNICE (BUSINESSEUROPE), UEAPME ve CEEP işbirliği

·       Avrupa Ruh Sağlığı ve Refah Paktı, 2008. “Akıl sağlığı ve refahı için birlikte”

·       Avrupa Parlamentosu'nun akıl sağlığı ile ilgili T6-0063 / 2009 kararı, Referans 2008/2209 (INI), yasama dışı karar

Şiddet ve taciz ·       DSÖ Rehberi, İşyerinde psikolojik taciz konusunda farkındalığın artırılması, 2003b

·       EU-OSHA Rehberi, 2011 İşyerinde şiddet ve taciz: Avrupa resmi

·       ILO Rehberi, İşyerinde Şiddet, 2000

·        İş yerinde taciz ve şiddet konusunda çerçeve anlaşma, 2007. Avrupa sosya ortakları-ETUC, BUSINESSEUROPE, UEAPME ve CEEP

Kaynak: Leka et al., 2011b [4]

Yukarıda sunulan gönüllü standartların yanı sıra, bazı AB üye ülkelerinde benzer ulusal yaklaşımlarla psikososyal riskleri ve işle ilgili stresi ele almak için çaba sarf edilmektedir. Örneğin, Danimarka'da sosyal ortaklar, Danimarka Çalışma Ortamı Kurumu ve Ulusal Çalışma Ortamı Araştırma Merkezi arasında işletmelerin psikososyal risklerin tanımlanması ve yönetilmesinde destekleyici bir metodolojilerin geliştirilmesi için üçlü bir işbirliği oluşturulmuştur [19]. Slovakya'da, bölgesel halk sağlığı ofisleri ve iş müfettişleri, işverenlere ve çalışanlara işle ilgili stresin önlenmesi hakkında bilgi ve danışmanlık sağlamaktadır[14]. Fransız hükümeti, yeniden yapılandırmaya tabi olan bir telekomünikasyon şirketinde bir dizi intihar görülmesinden dolayı, işverenlerin işle ilgili stresin önlenmesi konusunda toplu sözleşmeler geliştirmesi ve KOBİ'ler için stres üzerine bölgesel seminerler düzenlenmesi konularında bir plan uyguladı [20]. Son bir örnek, İngiltere’de Health & Safety Executive (HSE), İngiliz çalışanlar tarafından bildirilen işle ilgili stres düzeylerini azaltmaya yardımcı olmak için Yönetim standartları yaklaşımını   geliştirmiştir [21].

Psikososyal risk yönetimi için mevcut standartların etkinliği

Önceki bölümde sunulduğu üzere, AB'de özellikle işle ilgili stres ve genel olarak psikososyal risk faktörlerinin tanıtımı konusunda önemli ilerleme kaydedilmiştir. Bunun nedenleri aşağıdaki gibi sıralanabilir:

  • 1989 yılında AB Sağlık ve Güvenlik Çerçeve Direktifi ile başlayan ve daha sonra AB üye devletlerindeki ulusal yasal çerçevelerin uyarlanması ve altyapıların geliştirilmesi, kampanyaların ve girişimlerin başlatılması ile devam eden yasal ve kurumsal gelişmeler
  • İşle ilgili stres ve psikososyal faktörler hakkında artan bilimsel bilgi birikimi ve bu bilginin yaygınlaştırılması
  • Avrupa Sosyal Diyalog çerçevesinde sosyal tarafların tamamlayıcı eylemleri.

Ancak, kaydedilen tüm ilerlemelere rağmen,  işle ilgili stres ve stresin yönetimi konusunda netlik olmaması ve bunun sonucunda konuya ilişkin  politika ve uygulama arasında bir boşluk olduğu yaygın olarak kabul edilmekte olup, politikacılar ya da uzmanlar tarafından beklenen ilgi gösterilmemiştir [7][22][23]. Bir yandan, geniş bir yelpazedeki yaklaşımları birleştiren yeni AB risk önleme kültürü ve ortak bir Avrupa Çerçevesi, diğer yandan AB üye devletleri düzeyindeki durumun çeşitliliği söz konusudur. Psikososyal risklerin ve işle ilgili stresin [24] artan önemi ve etkisine rağmen, ülkeler de bu konuların farkındalığı ve önceliklendirilmesinde farklılıklar görülmektedir[25]. Bu durum kesinlikle AB genişlemesi ile vurgulanmaktadır ve işyerinde stres bildiren işçilerin yüzdesi AB üye ülkelerinde% 16'dan% 55'e kadardır [26].

Bölüm 2.1'de belirtildiği gibi, AB Çerçeve Direktiflerinin uygulanmasında farklı üye devletler arasındaki farklılıklar, bazılarının kendilerini Avrupa Birliği tarafından belirlenenlerle sınırlandırdığı, bazılarının ise psikososyal riskleri de uygulamalarına dahil ettiklerini göstermektedir [7]. Kullanılan terminolojilerin farklılığı, farkındalık ve önceliklendirmede eksikliğe sebep olur. İkincisi, bu farklı politikalar İSG mevzuatına  dayansa da, bunların çok azı işletmelere psikososyal risk yönetimi konusunda özel rehberlik, araç ve eğitim sunmaktadır (özellikle  Kobi niteliğindeki işyerlerine ). Üçüncüsü, mevcut politikaların psikososyal risk yönetimi alanındaki uygulamada gerçekte beklentileri karşılayıp karşılamadığıdır [4].

Buna ek olarak, genişlemiş AB genelinde bu konuların farkındalığı ve önceliklendirilmesi genellikle uzmanlık, araştırma ve uygun altyapı eksikliği ile ilişkilidir [2]. Aynı zamanda iş, istihdam ve ruh sağlığı arasındaki ilişkiyi anlama ve yönetme sorumluluğu ülkeler arasında büyük farklılıklar göstermektedir[26]. Hükümetler ve düzenleyici sistemler için zorluklar "dış kaynak kullanımına yönelik düzenleyici tepkilerin bölük pörçük olması ve ne araçların geliştirilmesi ne de uyum önlemlerinin ortaya çıkan sorunlara ayak uydurmadığı" hesaba katıldığında, aynı zamanda dış kaynak kullanımına yönelik mevcut eğilimlerle de bağlantılıdır (sf. 185) [27].

Bunlar, Avrupa Komisyonu'nun İşle İlgili Stresle ilgili AB Çerçeve Anlaşması'nın [14] uygulanmasına ilişkin değerlendirmesinde ele alınan konulardır. Bir yandan raporda, Çerçevenin işle ilgili stresin dikkat ve müdahale gerektiren yapısal bir konu olduğu ve ilave tartışmalara, araç ve kaynakların uygulanmasına yol açan bir fikir birliği geliştirdiği tespit edilmiştir. Bununla birlikte, raporda aynı zamanda Anlaşmanın tüm üye devletlerde uygulanmadığı veya tüm çalışanların kapsanmadığı için üye devletlerde bu Anlaşmanın başarısında farklılıkların olduğu belirtilmiştir.

Sonuç

Bu incelemeye dayanarak, düzenleyici politikaların çalışanlar için asgari koruma düzeyini belirlerken, gönüllü politika girişimlerinin kurumların psikososyal risklerin yönetimi ile ilgili yasal yükümlülüklerinin ötesine geçmesine olanak sağlayabileceği sonucuna varılabilir. Bununla birlikte, Avrupa Komisyonu [14] ve EU-OSHA / Eurofound [7] raporları 'stres' ve 'psikososyal risk' kavramlarının kullanımında bir tutarsızlık tespit etmiştir. Son gönüllü standartlar bunu sağlamaya çalışsa da, çok azı kuruluşlara başarılı bir şekilde psikososyal risk yönetimi konusunda özel rehberlik sunmaktadır, bu nedenle bu alanda uygulamaları daha da teşvik edecek özel yöntemler ve rehberlik geliştirmeye açık bir ihtiyaç vardır.

Kaynaklar

  1. 1.0 1.1 1.2 1.3 Directive 89/391/EEC of the European Parliament and of the Council of 12 June 1989 on the introduction of measures to encourage improvements in the safety and health of workers at work. Available at: [1]
  2. 2.0 2.1 2.2 EU-OSHA – European Agency for Safety and Health at Work, European Survey of Enterprises on New and Emerging Risks: Managing safety and health at work, 2010a. Available at: [2]
  3. Leka, S., Jain, A., Iavicoli, S., Vartia, M., & Ertel, M., ‘The role of policy for the management of psychosocial risks at the workplace in the European Union’, Safety Science, 49(4), 2011a, pp. 558-564.
  4. 4.0 4.1 4.2 4.3 4.4 Leka, S., Jain, A., Widerszal-Bazyl, M., Żołnierczyk-Zreda, D., & Zwetsloot, G., ‘Developing a standard for psychosocial risk management: PAS1010’, Safety Science, 49(7), 2011b, pp. 1047-1057.
  5. 5.0 5.1 5.2 European Social Partners, Framework Agreement on Work-related Stress, European social partners -ETUC, UNICE(BUSINESSEUROPE), UEAPME and CEEP, 2004. Available at: [3]
  6. Zwetsloot, G., & van Scheppingen, A., ‘Towards a Strategic Business Case for Health Management’, In Johansson, U., Ahonen, G. & Roslander, R. (Eds.) Work Health and Management Control, Thomson Fakta, Stockholm, 2007, pp. 183-213.
  7. 7.0 7.1 7.2 7.3 EU-OSHA and Eurofound, ‘Psychosocial risks in Europe: Prevalence and strategies for prevention’, Publications Office of the European Union, Luxembourg, 2014.
  8. Ertel, M., Stilijanow, U., Iavicoli, S., Natali, E., Jain, A., & Leka, S., ‘European social dialogue on psychosocial risks at work: Benefits and challenges, European Journal of Industrial Relations, 16(2), 2010, pp. 169-83.
  9. EU-OSHA – European Agency for Safety and Health at Work, Corporate Social Responsibility and Safety and Health at Work, 2004. Available at: [4]
  10. Jain, A., Leka, S., & Zwetsloot, G., ‘Corporate social responsibility and psychosocial risk management in Europe’, Journal of Business Ethics, 2011,DOI: 10.1007/s10551-011-0742-z.
  11. 11.0 11.1 European Social Partners, Framework Agreement on Harassment and Violence at Work, European social partners - ETUC, BUSINESSEUROPE, UEAPME and CEEP, 2007. Available at: [5]
  12. Eurofound – European Foundation for the improvement of living and working conditions, Autonomous agreement – an explanation, 2011. Available at: [6]
  13. European Pact for Mental Health and Wellbeing. EU High Level Conference - Together for mental health and wellbeing, Brussels, 12-13 June 2008. Available at: [7]
  14. 14.0 14.1 14.2 14.3 EC - European Commission, Report on the implementation of the European social partners’ Framework Agreement on Work-related Stress, SEC (2011) 241 final, Commission staff working paper, 2011. Brussels. Available at: [8]
  15. ILO - International Labour Office, Violence at Work 2nd Edition, International Labour Office, Geneva, 2000.
  16. WHO - World Health Organization, Work Organization and Stress, Protecting workers’ health series; no. 3, 2003. Available at: [9]
  17. WHO - World Health Organization. PRIMA-EF: Guidance on the European Framework for Psychosocial Risk Management: A Resource for Employers and Worker Representatives. Protecting workers’ health series; no. 9., 2008. Available at: [10]
  18. WHO - World Health Organization, Healthy workplaces: a model for action: for employers, workers, policymakers and practitioners, 2010. Available at: [11]
  19. Lidsmoes, L., ‘The Danish approach to psychosocial issues: A risk-based assessment of the psychosocial working environment’, unpublished PowerPoint presentation, 2013.
  20. Ministry of Labour, Employment and Health, France, ‘Analyse des accords signes dans les entreprises de plus de 1000 salaries: Prévention des risques psychosociaux’ [Analysis of the agreements signed in companies with more than 1000 employees: Prevention of psychosocial risks], Directorate-General of Labour, Paris, 2011.
  21. MacKay, C.J., Cousins, R., Kelly, P.J., Lee, S.,& McCaig, R.H., ‘Management standards and work related stress in the UK: policy background and science’, Work and Stress, 18, 2004, pp. 91–112.
  22. EC – European Commission, Communication from the Commission to the European Parliament, the Council, the European Economic and Social Committee and the Committee of Regions on the practical implementation of the provisions of the Health and Safety at Work Directives 89/391 (Framework), 89/654 (Workplaces), 89/655 (Work Equipment), 89/656 (Personal Protective Equipment), 90/269 (Manual Handling of Loads) and 90/270 (Display Screen Equipment). COM/2004/0062 final. Office for Official Publications of the European Communities, Luxembourg, 2004. Available at: [12]
  23. Levi, L., ‘Working life and mental health – A challenge to psychiatry?’, World Psychiatry, 4(1), 2005, pp. 53-57.
  24. EU-OSHA – European Agency for Safety and Health at Work, OSH in figures: stress at work - facts and figures, 2009. Available at: [13]
  25. Iavicoli, S., Natali, E., Deitinger, P., Rondinone, B.M., Ertel, M., Jain, A., & Leka, S., ‘Occupational health and safety policy and psychosocial risks in Europe: the role of stakeholders' perceptions’, Health Policy, 101(1), 2011, pp.87-94.
  26. 26.0 26.1 Parent-Thirion, A., Macías, E., Hurley, J., & Vermeylen, Greet G., Fourth European Working Conditions Survey, European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions, 2007. Available at:[14]
  27. Quinlan, M., Mayhew, C., ‘Precarious employment, work re-organisation and the fracturing of occupational health and safety management’, In: K. Frick, P.L. Jensen, M. Quinlan & T. Wilthagen (Eds.), Systematic Occupational Health and Safety Management: Perspectives on an International Development, Pergamon-Elsevier Science, Amsterdam, 2000, pp. 175-198.

Daha fazla bilgi için bağlantılar

EU-OSHA – European Agency for Safety and Health at Work, European Safety and Health Legislation. Available at: [15]

WHO – World Health Organization, Worker's health: Global plan of action, Sixtieth World Health Assembly, 2007. Available at: [16]

ILO – International Labour Office, Programme on Safety and Health at Work and the Environment (SafeWork), Available at: [17]

HSE –Health and Safety Executive, International comparison of health and safety responsibilities of company directors, RR535 Research Report, 2007. Available at: [18]

PRIMA-EF – Psychosocial Risk Management – Excellence Framework, Guidance on the European Framework for Psychosocial Risk Management (2010).

EU-OSHA and Eurofound, ‘Psychosocial risks in Europe: Prevalence and strategies for prevention’, Publications Office of the European Union, Luxembourg, 2014.


Contributors

aydemir