Sağlık Sektöründeki Nanomalzemeler: Mesleki Riskler Ve Korunma

From OSHWiki
Jump to: navigation, search

Based on EU OSHA e-facts No 73 of the same title.

Çeviri: İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü (AÇSHB), Ankara/Türkiye

Giriş

Nanoteknoloji alanı hızla ilerlemekte ve  nanomalzemelerin  kullanımı giderek yaygınlaşmaktadır. Geniş bir sektör yelpazesinde olduğu gibi, sağlık sektörü de nanoteknolojiden giderek daha fazla etkilenmektedir. Bu durum çalışanların mesleki ortamlarında nanomalzemelere maruz kalması için daha büyük bir risk oluşturmaktadır. Sağlık uygulamalarındaki nanoteknoloji ve nanomalzemeler çeşitli faydalar sağlayabilir. Örneğin; minyatürleştirme teknikleri ve yaklaşımları; hastalığın önlenmesi, teşhisi ve tedavisi için heyecan verici fırsatlar üretmek üzere kimyasal sentez ve moleküler montajın kontrolü ile birleşmiştir. Bununla birlikte, devam eden araştırmalara rağmen, nanoteknoloji alanı nanomalzemelerin sağlık ve güvenlik yönleri hakkındaki bilgi üretiminden daha hızlı gelişmektedir. İş sağlığı ve güvenliği risklerinin değerlendirilmesi ile ilgili sorulara neden olan pek çok bilinmeyen vardır. Bu makale, işyerlerinde sağlık çalışanlarının günlük faaliyetlerini gerçekleştirirken nanomalzemelerle nasıl karşılaşabileceklerini açıklamaktadır. Ayrıca olası maruz kalımı önlemek için atılabilecek adımlar hakkında bilgi sağlar.

Sağlık sektörü

AB iş gücünün büyük bir kısmı sağlık sektöründe istihdam edilmektedir. AB Sağlık İşgücü Eylem Planına [1] göre, yaşlanan nüfus ve buna müteakip sağlık hizmetlerinde artan talepler sonucunda bu sektördeki iş fırsatları artmaktadır. Sağlık sektörü, teşhis, tedavi ve önleyici bakım gibi farklı sağlık hizmetleri türlerini doğrudan veya dolaylı olarak sağlayan işletmelerden ve kamu hizmetlerinden oluşur. Sağlık hizmetlerinin yerleri değişebilir ve sağlık hizmetleri hastaneleri, diş kliniklerini, mobil acil tıbbi bakımı ve evleri içerebilir. Bu makale; öncelikle doğrudan tıbbi hizmet sağlayan doktor, hemşire veya eczacı gibi kişiler ile ve laboratuvarlarda çalışanlar veya temizlik faaliyetlerini üstlenen çalışanlar gibi sağlık sektörü ile yakından bağlantılı çalışanlar ile ilgilidir. İdari çalışanlar veya tıbbi malzeme üretiminde çalışanlar bu e-olgunun kapsamına girmez ve bu nedenle kapsam dâhilinde değildir.

Sağlık sektöründeki nanomalzemeler

Vücuda girdikten sonra nanomalzemeler kan damarlarına girip çıkarak vücutta dolaşabilir, hücrelere girebilir ve hem hücre yüzeyinde hem de insan vücudunun çeşitli bölgelerinde hücre içindeki biyomoleküllerle etkileşime girebilir [2].. Bu yeteneğinin bir sonucu olarak, sağlık hizmetindeki nanomalzemeler hastalıkları tespit etme, tedavi etme ve yeni yollarla önlemeye izin verme potansiyeline sahiptir. Nanomalzemelerin kullanımının temel tedavi edici faydaları şu şekildedir; çözünürlük (başka türlü çözünmeyen ilaçlar için), hidrofobik varlıklar için taşıyıcılar, çok işlevli kapasite, aktif ve pasif hedefleme, ligandlar (boyut hariç tutma) ve azaltılmış toksisite [3]. Ayrıca, belirli özellikleri nedeniyle nanomalzemeler teşhis araçlarında, görüntüleme ajanlarında, yöntemlerinde ve implantları için ve doku mühendisliği yapılarında kullanılırlar. Bu nedenle nanomalzemelerin özellikleri ve davranışları, kardiyovasküler hastalıklar, kanser, kas-iskelet sistemi ve enflamatuar durumlar, nörodejeneratif ve psikiyatrik hastalıklar, diyabet ve bulaşıcı hastalıklar [örneğin, HIV (insan immün yetmezlik virüsü) gibi bakteriyel ve viral enfeksiyonlar] gibi hastalıkların teşhisine, izlenmesine, tedavisine ve önlenmesine izin verir [4].

Tablo 1, sağlık sektöründe hali hazırda kullanılmakta olan bazı nanomalzemelerin detaylarını vermektedir.

Tablo 1: Sağlık uygulamalarında temel nanomalzeme türleri
Nanomalzemenin tipi Sağlık hizmetlerinde

uygulamalar

Metalik partiküller (Örneğin; Demir (III) oksit, altın veya gümüş)
  • Hipertermi kanseri tedavisi
  • Seçici manyetik biyo-ayırımlar
  • Çevredeki matristen ayrılmak için hücreye özgü antijenlere karşı antikorlarla kaplı
  • Membran taşıma çalışmaları
  • İlaç teslimi
  • Manyetik Rezonans Görüntüleme kontrast maddesi
Gümüş nanopartiküller
  • Anti-mikrobiyal ajan
  • Kemik çimentosu, cerrahi aletler, cerrahi maskeler de dahil olmak üzere çok çeşitli tıbbi cihazlara dahil edilmiştir.
Altın kabuk nanopartiküller
  • İlaçların çözünürlüğünü arttırıcı
  • Daha fazla birleşime izin veren
Karbon nanomalzemeleri [fulerenler ve karbon nanotüpleri (CNT'ler)]
  • "Buckyballs" (60 karbon atomundan yapılmış futbol şekilli yapılar), ilaç dağıtım sistemlerinde, ilaçların vücut içinde doğru hedefe doğru taşınmasını ve serbest bırakılmasını desteklemek için kullanılır [2].
  • Protez ve cerrahi implantlar için kaplamalar
  • İşlevselleştirilmiş CNT'ler:
    • Tedavi edici uygulama için
    • Vasküler stentler ve nöron büyümesi, nöron büyümesi ve rejenerasyonu gibi biyomedikal uygulamalar için
    • Gen terapisi, DNA ipliği olarak bir nanotüpe bağlanabilir
Kuantum noktaları
  • Karmaşık hücresel değişiklikleri ve hastalıklarla ilişkili olayları izlemek için çoklu biyomolekülleri etiketleme
  • Optik teknolojisi [5]
  • Hastalık teşhis ve tarama teknolojileri
Dendrimerler
  • Polimerize makromoleküller — iç nanokavitelere sahip çok dallı yapılar veya dışdakilerden farklı özelliklere sahip kanallar
  • Zayıf çözünür ilaçların çözünürlüğünü ve biyo yararlanımını arttırma kapasitesine sahip çeşitli ilaçlar (Örneğin; Anti-kanser, anti-viral, anti-bakteriyel vb.) için bir taşıyıcı olarak kullanılır.
Sıvı bazlı nanopartiküller
  • Hücre zarıyla kaynaşabilir ve hücrelerin içindeki molekülleri iletebilir
Seramik nanopartiküller
  • İlaç taşıyıcı olarak kullanılan inorganik sistemler (gözenekli ve biyouyumlu ise); kozmetik uygulamalarında kullanılır (çinko oksit, titanyum dioksit)
Nanotüpler, nanoteller, manyetik nanopartiküller
  • 'Bir çipte laboratuvar' da dâhil olmak üzere hastalık tanı ve tarama teknolojileri [5]

Çeşitli kaynaklardan yazarlar tarafından derlenmiştir [2][3][5][6][7][8].

Tıbbi bir cihazın veya ilacın buluşundan klinik kullanım için serbest bırakılmasına kadar geçen zaman ölçeği son derece uzundur. Bununla birlikte, şu anda bazı nanoteknoloji uygulamaları geliştirilmektedir ve yakında kullanıma sunulacaktır. Bunlar, örneğin; gelişmiş tıbbi görüntülemede [2], nabız, sıcaklık ve kan şekeri seviyeleri [2] gibi anahtar parametreleri sürekli olarak izleyebilen deri altı çiplerinin kullanımını ve patojen büyümesini ve transferini en aza indirmeyi [5] ele alacaktır.

Sağlık çalışanları için nanomalzemelerden kaynaklanan riskler

Sağlık sektöründeki nanomalzemeler hastalar için çok sayıda fayda sunabilse de, sağlık çalışanlarını yeni risklere maruz bırakabilirler. Üretilen nanomalzemelerin toksisitesi ile ilgili mevcut bilgilerde halen risk değerlendirmeleri yapılmasını zorlaştıran bir bilgi boşluğu bulunmaktadır. Temel zorluk, sağlık çalışanlarının üretilen nanomalzemeler veya nano cihazlar ile çalışırken karşılaşabilecekleri olası tehlikelerin anlaşılmasıdır. Nano ölçüdeki bu malzemelerin benzersiz özellikleri nedeniyle, [esas olarak küçük boyutlarına değil, aynı zamanda partikül şekline, kimyasal doğasına, yüzey durumuna (Örneğin; yüzey alanı, yüzey işlevselleştirme, yüzey işleme) ve agregasyon / aglomerasyon durumuna bağlı [5][9] insan vücudu ile etkileşimlerinin ve sonuç olarak sağlık etkilerinin, makro ölçekte aynı bileşimin aynı materyalleri ile ilişkili olanlardan farklı olması beklenir. Bu nedenle, nanomalzemelere mesleki olarak maruz kalınmasından kaynaklanabilecek sağlık etkileri hakkında endişeler doğmaktadır. Normal çevresel koşullar altında nanomalzemeler, 100 nm'den daha büyük aglomeratlar veya agregatlar oluşturabilirler ve böylece nano-spesifik özellikleri değişir (fakat kesinlikle özelliklerini kaybetmezler). Bununla birlikte, nanomalzemeler zayıf bağlanmış aglomeratlardan ve belirli koşullar altında, muhtemelen daha güçlü bağlanmış agregatlardan tekrar salınabilir. Bunun için, bu tür aglomeratlar veya agregatların solunmasından sonra akciğer sıvısında olup olmadığı araştırılmaktadır [5][9]. Bu nedenle, işyeri risk değerlendirmesinde nanomalzemeler içeren aglomeratlar ve agregatlar da dikkate alınmalıdır. Nanomalzemelerin vücuda girmesini takiben iç maruz kalma mekanizması, daha fazla emilim, dağılım ve metabolizmayı içerebilir. Örneğin bazı nanomalzemeler; akciğerler, karaciğer, böbrekler, kalp, üreme organları, fetus, beyin, dalak, iskelet ve yumuşak dokularda bulunmuştur [10]. Nanomalzemelerin biyoakümülasyonu ve hücrelerden, organlardan elimine mekanizmaları ile ilgili açık sorular vardır. Ek bir husus ise, bir nanomalzeme kendisi toksik olmasa da, bir Truva atı gibi davranıp daha toksik bir materyali kendine eklemesiyle vücuda, organlara veya hücrelere girebileceğidir [11]. Nanomalzemelerin iltihaplanma, doku hasarı, oksidatif stres, kronik toksisite, sitotoksisite, fibroz ve tümör oluşumunu içeren en önemli etkileri akciğerlerde bulunmuştur. Bazı nanomalzemeler kardiyovasküler sistemi de etkileyebilmektedir. Üretilen nanomalzemelerin potansiyel olarak tehlikeli özellikleri devam eden bir araştırma konusudur [5][9]. Nanomalzemelerin insan vücuduna girerek mesleki sağlık tehlikesi oluşturabilecek çeşitli yolları vardır:

  • Soluma, işyerinde havadaki nanopartiküllere maruz kalmanın en yaygın yoludur [12][13]. Solunabilen nanopartiküller şekil ve boyutlarına bağlı olarak solunum sisteminde ve akciğerlerde birikebilir. Solunduktan sonra, pulmoner epitelyumu geçebilir, kan dolaşımına girebilir ve daha fazla organ ve dokuya ulaşabilirler. Bazı solunabilen nanomateryallerin koku alma yoluyla beyine ulaştığı bulunmuştur.
  • Mideye ulaşma, kontamine yüzeylerden kasıtsız el-ağız temasıyla veya kontamine yiyecek ya da suyun yutulmasıyla meydana gelebilir. Mukosiliyer yürüyen merdiven yoluyla solunum sisteminden temizlenen solunabilir partiküller yutulabileceğinden dolayı bir nanomateryal soluma sonucu olarak da yutulabilmektedir [12][13]. Yutulan bazı nanomalzemeler bağırsak epitelini geçebilir, kan dolaşımına girebilir ve daha fazla organ ve dokuya ulaşabilir.
  • Dermal penetrasyon halen araştırılmaktadır [12][13]. Sağlam cilt nanomalzemelerin alımına karşı iyi bir engel gibi görünmektedir [14]. Hasarlı cilt daha az etkili gibi görünüyor, fakat alım seviyesinin solunum ile alınandan daha düşük olması muhtemeldir. Bununla birlikte, buna rağmen, dermal temas da önlenmeli ve kontrol edilmelidir.

Nanomalzemeler ayrıca yanlışlıkla iğne deliği yaralanması, kesikler ve ciltte oluşan diğer hasarlar gibi parenteral yollarla insan vücuduna girebilir [12]. Sağlık sektörü içinde yürütülen faaliyetler göz önüne alındığında, nanomalzemelere maruz kalma olasılığı en yüksek olan çalışanlar; havadan kolayca maruz kalabilenlerdir. Bunlar nano-ilaçları hazırlayan veya uygulayan veya bu ilaçların kullanıldığı alanlarda çalışanlardır (Örneğin; Eczane ve hemşirelik personelleri, doktorlar, çevre hizmeti çalışanları, nakliye ve alıcı personel). Sağlık ortamlarında [12] nanomalzemelere diğer maruz kalma durumları aşağıdakiler sırasında ortaya çıkabilmektedir:

  • nano-ilaç alan hastalardan dışkı bertarafı ile,
  • nanomateryal dökülmeleri ile,
  • nanomalzemeyle kontamine olmuş eşyaların taşınması ile,
  • nano-ilaçlarla temas eden yiyecek ve içeceklerin tüketimi ile,
  • nano-ilaçların kullanıldığı alanların temizliği ve bakımı ile.

Nanomateryal içeren uygulamalı tıbbi malzemelerin frezelenmesi, delinmesi, öğütülmesi ve cilalanmasını içeren diş ve cerrahi prosedürlerde olası maruz kalma durumları bulunabilir. Böyle bir maruz kalma durum örneği; diş bakımında diş boşluklarının, genellikle yüksek hızlı aletler kullanılarak yüzeyin zımparalanması ve anatomik forma ayarlanan nanomalzemeler içeren (Örneğin, nano seramik dolgu maddeleri) dolguların uygulanmasıyla gerçekleştirilmesi işlemidir. Bu prosedür sırasında, hem hasta hem de sağlık personeli tarafından hava yoluyla taşınan nanopartiküllerin solunma riski vardır. Sağlık sektöründeki nanomalzemelerden kaynaklanan potansiyel İSG risklerinden bazıları Tablo 2'de sunulmaktadır.

Tablo 2: Sağlık sektöründe kullanılan nanomalzemelere örnekler, bunların potansiyel sağlık tehlikeleri ve İSG riskleri
Nanomalzeme örneği Potansiyel sağlık tehlikeleri ve İSG riskleri
Karbon nanomateryaller Solunduğunda, bazı karbon nanomalzemelerinin asbest benzeri etkiler de dahil olmak üzere akciğer bozukluklarına yol açabileceğine dair kanıtlar vardır [6].
Dendrimerler Eczacılık alanında, örneğin anti-kanser ilaçlarının verilmesi gibi yaygın olarak uygulanabilir olmasına rağmen, doğal toksisiteleri nedeniyle dendrimerlerin insan vücudunda kullanımı kısıtlanmıştır [8].

Dendrimerlere maruz kalmadan kaynaklanan eritema-multiforme benzeri kontakt dermatit olgusu vardır [11].

Gümüş nanopartiküller ENRHES'e göre [15], gümüş nanopartiküllerin kullanımı insan sağlığı için potansiyel bir tehlikeyi temsil eder; bununla birlikte, toksisitesinin araştırılması hala başlangıç aşamasındadır. AB'nin Ortaya Çıkan ve Yeni Tanımlanmış Sağlık Riskleri Bilimsel Komitesi'nden, gümüş nanopartiküllerin anti-mikrobiyal direncinin; sağlık, güvenlik ve çevresel etkileri ve rolü hakkında bilimsel bir görüş istenmiştir [16]. Çünkü yüksek dozlarda gümüş nanopartiküller, ciddi endişeler ortaya çıkarmakta ve bunlar pulmoner ödemler ve cilt lekeleri gibi olumsuz sağlık etkilerine neden olabilir [17]. Aslında, insanların uzun süreli gümüş nanopartiküllere maruz kalmasının yaygın olarak bildirilen yanıtı, argyria veya argyrosis'tir (yani gümüş birikintileri ile gri, gri-mavi renk değişikliği veya cildin, tırnakların, gözlerin, mukoza zarlarının veya iç organların siyah pigmentasyonu) [18]. Bu koşullar tersine çevrilemez ve iyileştirilemez [18].

Sağlık sektöründe, gümüş nanopartiküller, ciddi yanıkları olan hastaları enfeksiyonlara karşı korumak için yara örtülerinde bir anti-bakteriyel ajan olarak kullanılmıştır. Bu sağlık çalışanları için temel maruz kalma risklerinden biriyle sonuçlanır. Ayrıca, mikro organizmaların gümüşe karşı artan direnci ile gümüş nanopartiküllerin insan sağlığı üzerindeki dolaylı olumsuz etkileri konusunda endişeler ortaya çıkmıştır [16].

Sıçanlar üzerinde yapılan araştırmalarda gümüş nanopartiküllerin beyine üst solunum yolundan ulaşabileceği belgelenmiştir [9].

Titanyum dioksit (TiO2) TiO2 partikülleri, solunduğunda, Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı (IARC) tarafından “muhtemelen insanlar için kanserojen” - Grup 2B olarak sınıflandırılmıştır [19]. ABD'deki NIOSH (Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Enstitüsü), TiO2'nin ultra ince partikülleri için daha düşük bir maruz kalma limiti önerdi: TiO2 nanopartikülleri(<100 nm) için 0,3 mg/m3 ile ince partiküller (>100 nm)  için 2,4 mg/m3 [20].
Altın nanopartiküller Sıçanlar tarafından solunduğunda altın nanopartiküllerin toksisitesi araştırılmış, akciğerlerde ve böbreklerde altın birikimi gözlenmiştir [21].

Kaynak yazarlar tarafından derlenmiştir.

Sağlık risklerine ek olarak, nano-toz veya yanıcı nanopartiküllerin aerosol haline getirilmesi patlama veya yangın riski oluşturabilirmektedir.

Çalışanların güvenliğini ve sağlığını yeterli şekilde korumak için, sağlık sektöründeki nanomalzemelerin olası İSG risklerini  uygun şekilde değerlendirmek ve yönetmek önemlidir.

Önleme

AB 89/391 / EEC[22] Direktifine göre, işverenler düzenli işyeri risk değerlendirmeleri  yapmalı ve yeterli önleme tedbirleri almalıdır ve bu aynı zamanda işyerindeki nanomalzemelerin potansiyel riskleri için de geçerlidir. Buna ek olarak, 98/24 / EC sayılı işyerinde kimyasal maddeler hakkındaki Direktif [23], işyerindeki maddelerden kaynaklanan risklerin yönetimi hakkında daha katı hükümler getirmekte olup, 'maddeler' tanımına nanomalzemeler de girdiği için, bu hükümler nanomalzemeler için de geçerlidir. Bu nedenle, bu çalışanların koruma yönergelerinde belirtilen zorunlu işyeri risk değerlendirmesi ve  kontrol önlemleri hiyerarşisi [eleme, ikame, kaynaktaki teknik önlemler, örgütsel önlemler ve son çare olarak kişisel koruyucu donanım (KKD)], sağlık sektöründe yer alan işyerleri ve nanomalzemeler için de geçerlidir. Ayrıca, aynı bileşime sahip bir nanomalzeme veya makro ölçekli malzeme kanserojen veya mutajenik ise, kanserojenler ve mutajenler  üzerine 2004/37 / EC sayılı Direktif işyerinde yerine getirilmelidir [24]. Her durumda, ulusal mevzuatın daha katı hükümleri olabilir ve bunlara danışılmalıdır. Bununla birlikte, nanomalzemelerin işyeri risk değerlendirmesinin yapılması, genel olarak aşağıdaki ilgili mevcut sınırlamalar nedeniyle zor olabilir:

1.     nanomalzemelerin zararlı özellikleri hakkında bilgi,

2.     nanomalzemeleri, emisyon kaynaklarını tanımlamak ve maruz kalım seviyelerini ölçmek için mevcut yöntemler ve cihazlar,

3.     nanomalzemelerin veya nanomalzemeleri içeren ürünler kullanıldığında veya işlendiğinde; nanomateryallerin, özellikle karışımlarda veya eşyalarda ve yanısıra kullanıcı zincirinde bulunmasına ilişkin bilgi.

İşyerlerinde tehlikeli maddelerden kaynaklanan risklerin önlenmesi için önemli bir bilgi aracı olan Güvenlik Bilgi Formları (GBF'ler), genel olarak nanomalzemelerin varlığı, özellikleri, çalışanlar için riskler ve çalışanların korunmaları hakkında az bilgi bulunmakta veya hiç bilgi içermemektedir [10][25][26][27]. Bu nedenle kuruluşlara ek bilgi istemeleri için tedarikçilerle iletişime geçmeleri tavsiye edilir. Bu nedenle kuruluşlardan ek bilgi istemek için tedarikçilerle iletişime geçmeleri tavsiye edilir. Ek olarak, nanomalzemeler madde olarak kabul edildiğinden, REACH (Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi ve Yetkilendirilmesi) düzenlemesi [28] ve CLP (Maddelerin ve Karışımların Sınıflandırılması, Etiketlenmesi ve Ambalajlanması) [29] düzenlemeleri eşit derecede önemlidir. REACH Ek II [30]]’teki GBF'ler için yasal çerçeve olan değişiklikler ve Avrupa Kimyasallar Ajansı'nın (ECHA) [31] nanomalzemelerin özelliklerinin nasıl ele alınacağı konusunda daha fazla tavsiye veren GBF'ler ile ilgili rehberliğinin kalitesini artırması beklenmektedir. Nanomalzemelerin risklerini mevcut sınırlamalar ve mevcut en son araştırma bağlamında yönetmeye yardımcı olacak rehberlik ve araçlar bulunmaktadır. Şu anda, sağlık sektöründeki nanomalzemelerden kaynaklanan İSG risklerinin önlenmesi için özel bir kılavuz bulunmamaktadır. Bununla birlikte, diğer sektörlerde (Örneğin, araştırma laboratuvarları [32] önerilen önlemler kısmen uygulanabilir ve temel ilke ve yaklaşımlar sağlık sektörüne aktarılabilir.

Eliminasyon ve ikame

Diğer tüm tehlikeli maddeler gibi, eliminasyon ve ikameye diğer önleme tedbirlerine göre öncelik verilmelidir (yani, tüm çalışanların nanomalzemelere maruz kalmasını önlemektir). Bununla birlikte ve birçok durumda, nanomateryal içeren kimyasal maddeler, ilaçlar veya cihazlar sağlık sektöründe spesifik özellikleri ve belirli bir işlevi yerine getirmeleri nedeniyle kullanılmaktadır. Bu nedenle, bu durumlarda, bir nanomalzeme sağlık çalışanları için bir risk oluşturuyorsa, daha az tehlikeli bir alternatif ile eliminasyon veya ikame edilmesi uygun bir seçenek olmayabilir, çünkü alternatif kolayca aynı özellikleri ve (olumlu) etkileri göstermeyebilir. Bununla birlikte, bir yandan istenen özellikler ve etkiler ile diğer yandan sağlık riskleri arasındaki denge daima akılda tutulmalı, eliminasyon ve ikame ayrıntılı olarak ele alınmalıdır. Ayrıca, aşağıdakiler mümkün olabilir:

  • daha az tehlikeli bir form kullanarak, havaya yayılabilen (pudra veya tozlar gibi) nanomalzemelerin varlığından kaçının (Örneğin; nanomalzemelerin sıvı hale çözünebilen toz formları, macunlar, granülatlar veya bileşikler veya katılara bağlananlar),
  • örneğin; tozluluğu, çözünürlüğü ve diğer özellikleri ayarlamak için kaplayarak nanomalzemenin yüzeyini değiştirerek, tehlikeli davranışı azaltmak.

Mühendislik kontrolleri

Sağlık sektöründeki çalışmanın doğası nedeniyle, hastanelerdeki hasta odaları veya hatta hastaların evleri gibi çoğu işyeri; nanomalzemelere maruz kalmayı azaltmak veya önlemek için, bir kişi ve nanomalzeme arasındaki fiziksel engel olan kapalı sistem gibi teknik sistemlere sahip olmayabilir. Bununla birlikte, kaynaktaki mühendislik kontrolleri; glove box içerisinde hazırlanan tabletler veya merhemler gibi nanomalzemeler içeren ilaçların hazırlanması olan diğer işlemlerde uygulanabilir. Yüksek verimli partikül hava (HEPA) filtreli temiz tezgahlar; nanomateryal içerebilecek hasta dokuları, vücut sıvıları veya dışkı örnekleri (hasta nano-ilaç ile tedavi edilirse) veya nanomalzeme içeren analitik kimyasallar kullanılarak numunelerin hazırlanması veya analizi gibi nano-ilaç hazırlama faaliyetleri için bir başka etkili risk önleme tedbiridir. Numunelerden veya numune hazırlama ürünlerinden kaynaklı nanomalzemelerin dökülmesi, tozlarına veya buharlarına maruz kalınması durumu, özellikle eldivenler ve maskeler gibi KKD ile birlikte, yüksek verimli bir havalandırma sistemi kullanılarak kontrol edilmelidir (Bakınız, KKD). Yerel egzoz havalandırma sistemleri normalde laboratuvar işyerlerinde, ameliyathanelerde veya yüksek güvenlik standartlarına sahip alanlarda (örneğin, enfeksiyon riski nedeniyle) ve depolama alanlarında bulunur. Bununla birlikte, nanomalzemeler söz konusu olduğunda; boşaltılan havanın yeniden verilmesinden önce son filtre olarak yüksek verimli partikül hava filtreleri (HEPA H14) ile normal çok kademeli filtrelerin kullanımı veya ultra düşük penetrasyonlu hava filtrelerinin kullanımı tavsiye edilir. Her durumda, filtreleme sistemlerinin uygunluğu yerinde değerlendirilmelidir.

Örgütsel önlemler

Tehlikeli nanomalzemelerin kullanıldığı sağlık sektöründeki işyerlerinde risk önleme tedbirleri şunları içermektedir:

  • Diğer iş yerlerinden ayrılmış ve uygun işaretlerle açıkça belirtilen nanomalzemelerin işlenmesi için özel olarak ayrılmış alanlar veya işyerleri;
  • Nanomalzemelere maruz kalan çalışan sayısının en aza indirilmesi;
  • Çalışanların nanomalzemelere maruz kalma süresinin en aza indirilmesi;
  • Yetkisiz personelin erişiminin yasaklanması;
  • Nanomalzemelerin kullanıldığı veya işlendiği çalışma alanlarının düzenli olarak temizlenmesi (ıslak silme);
  • Hava konsantrasyon seviyelerinin izlenmesi, (örneğin; hiçbir nanomateryal kullanımı olmadığında arka plan seviyelerine kıyasla).

Güvenlik işaretlerinin kullanımı için veya nanomalzeme içeren konteynerlerin veya iş yerlerinin etiketlenmesi için şu anda standartlaştırılmış bir yaklaşım olmadığından; nanomalzemelerin kullanımı ve taşınmasından kaynaklanan gerçek veya potansiyel sağlık ve güvenlik riskleri hakkında yeterli, ilgili ve spesifik bilgi sağlamak için maddelerin ve karışımların sınıflandırılması, etiketlenmesi ve paketlenmesi  hakkında AB Yönetmeliğindeki (CLP) [29] mevcut risk ve güvenlik ifadeleri kullanılarak özenli bir yaklaşımın uygulanması tavsiye edilmektedir. Ek olarak, nanomalzemelerin işleyişine bakılmaksızın geçerli olan bazı genel ilkelere de uyulmalıdır:

  • İşin planlanması; risk değerlendirmesine dayanmalı ve çalışanların katılımını içermelidir. İş, bilinmeyen toksisitesi ve davranışı olan nanomalzemelerin ele alındığı işyerlerinde yapılırsa, bunlar dikkate alınmalıdır. Risk yönetimindeki öncelikler; sadece bilinen risklere değil, aynı zamanda tehlike ve maruz kalma bilgilerinin eksik, tamamlanmamış veya belirsiz olduğu işyerlerindeki nanomalzemelerin değerlendirilmesine ve yönetimine de verilmelidir.
  • Zaman baskısından kaçınılmalıdır.
  • Çalışanların; işi güvenli bir şekilde yerine getirebilecek beceri ve bilgiye sahip olmaları için ve kendilerini herhangi bir nanomalzemeye maruz kalmaya karşı korumaları için yeterli eğitim sağlanmalıdır.
  • Talimatlar ve bilgiler her zaman tüm çalışanlara; özellikle de çalışanlar sadece bir görev için sözleşmeli olarak ve/veya genel olarak kimyasal risklere ve özellikle nanomalzemelerin (Örneğin; Temizlik personeli, öğrenci yardımcıları) risklerine aşina olmayanlara verilmelidir. Bu, nanomalzemeler içeren ilaçların veya numunelerin; nanomalzemeler içeren yüzeyler ve dolguların taşlanması veya cilalanması ve bu ürünlerin imha edilmesi gibi işlemlerinin güvenli bir şekilde nasıl ele alınacağını belirten koruma önlemlerini içermelidir. Bu bilgiler işyeri talimatlarında da belgelenmelidir.
  • Nanomalzemeler için risk önleme konusunda tedbirli yaklaşım benimsemek: Nanomalzemelerin salınımını azaltmak için, mevcut tüm tedbirler  önleme tedbirleri hiyerarşisine  uygun olarak uygulanmalıdır.

Potansiyel olarak tehlikeli nanomalzemeleri işleyen veya bunlara maruz kalan çalışanlar, maruz kalım durumlarının ayrıntılı dokümantasyonu ile sağlık gözetim programlarına dâhil edilmelidir.

Kişisel koruyucu donanım (KKD)

Yukarıda belirtilen önlemlerle maruz kalım yeterince etkili bir şekilde azaltılamadığında KKD  son çare olarak kullanılmalıdır. KKD' nin risk değerlendirmesinde gerekli olduğu belirlenirse, bir KKD programı tasarlanmalıdır. İyi bir KKD programı aşağıdaki unsurlardan oluşacaktır: uygun KKD' nin seçimi, KKD' nin montajı, eğitimi ve bakımı. Sağlık sektöründeki çalışanların, diğer sağlık riskleri (Örneğin; biyolojik ajanlar) nedeniyle faaliyetlerinde KKD kullanmaları muhtemeldir [33]. Bununla birlikte, kullanılan KKD' nin nanomalzemelere uygunluğu açısından değerlendirilmesi gerekmektedir. KKD' nin çalışma oranı ve tıbbi uygunluğu, KKD' nin yeterli düzeyde koruma sağladığından ve uygun şekilde kullanılabildiğinden emin olmak için değerlendirilmelidir. KKD üzerinde yapılan denemeler, kullanıcılarının KKD üzerindeyken çalışmalarını güvenli bir şekilde yapabilmelerini ve gerektiğinde diğer gerekli donanımı (Örneğin; gözlükler) veya araçları aynı anda kullanmalarına izin vermesini sağlamalıdır. KKD' lerin sağladığı koruma seviyesinin, birkaç KKD setinin eşzamanlı kullanımı sırasında zayıflayabileceği akılda tutulmalıdır. Ayrıca, nanomalzemeler dışındaki ek tehlikeler KKD' nin etkinliğini etkileyebilir ve azaltabilir. Bu nedenle, KKD' yi seçerken tüm işyeri tehlikelerinin dikkate alınması gerekir. Kullanılan tüm KKD' lerde CE işareti bulunmalı ve herhangi bir değişiklik yapılmadan üreticinin talimatlarına göre kullanılmalıdır.

Solunum koruma

Havadaki nanomalzemeleri içeren faaliyetler, örneğin nanomalzemeler içeren köprü veya implantların taşlanması, zımparalanması veya frezelenmesi için yerel egzoz havalandırma sistemleri yeterli olmayabilir. Bu durumlarda, solunum koruması da kullanılmalıdır. HEPA filtreler, solunum kartuşları ve lifli filtreleme malzemeleri içeren maskeler havadaki nanomalzemelere karşı etkilidir. P3 / FFP3 veya P2 / FFP2 filtreli yarım veya tam yüz maskelerinin bu tür maruz kalımlara karşı koruma için etkili olduğu düşünülmektedir. Koruma faktörü 3 olan filtreler, faktör 2 olan filtrelerden daha iyi koruma sağlar [34][35]. Yüz maskeleri yeterince sıkı olmalıdır [35] - tüm kullanıcılar için düzenli uyum testleri yapılmalıdır. Solunum koruma cihazı  seçimi aşağıdakilere bağlı olacaktır:

  • Havadaki nanomalzemenin türü, boyutu ve konsantrasyonu;
  • Solunum koruma cihazı için belirlenmiş koruyucu faktör (filtreleme etkinliğini ve yüz contasına oturmayı entegre eden);
  • Çalışma şartları.       

Solunum cihazlarının gözleri örtmediği durumlarda, göz koruması da kullanılmalıdır (sıkı oturan güvenlik gözlükleri).

Eldivenler

Eldivenler sağlık sektöründe yaygın olarak kullanılmaktadır. Genel olarak kimyasal tehlikelere karşı sadece EN 374 standart serisinin gereksinimlerini karşılayan eldivenler kullanılmalıdır. Nanomalzemeler söz konusu olduğunda; lateks, nitril veya neopren gibi sentetik polimerlerden elde edilen eldivenlerin etkili olduğu bulunmuştur [35]. Belirli bir nanomalzeme için eldivenlerin etkinliği, işyerinde meydana geldiği forma (tozlar, sıvılar vb.) bağlı olacaktır ve bu, eldiven tedarikçileri ile özel olarak kontrol edilmelidir. Eldiven malzemesinin kalınlığı nanomalzemenin difüzyon hızını belirlemede önemli bir faktördür. Bu nedenle, aynı anda iki çift eldiven kullanılması tavsiye edilir [36].

Koruyucu kıyafet

Yüksek yoğunluklu polietilen (düşük toz tutma ve düşük toz bırakma) gibi dokunmamış tekstiller (hava geçirmez malzemeler) dokuma olanlara tercih edilmeli ve pamuklu kumaşlarla yapılan koruyucu giysi kullanımından kaçınılmalıdır [35]. Tulum gibi yeniden kullanılabilir koruyucu kıyafetler kullanılıyorsa, düzenli olarak yıkanmalı ve ikincil maruz kalımın önlenmesi için tedbirler alınmalıdır. Temiz tulumların ve koruyucu kıyafetlerin giyilmesine ve kirli olanların bireyleri veya genel işyerini kirletmeyecek şekilde çıkarılmasına imkân sağlanmalıdır.

Patlama ve / veya yangının önlenmesi

Küçük boyutlarının bir sonucu olarak, toz halindeki nanomalzemeler ilgili kaba malzemelerinin taşımadığı patlama riskini taşıyabilir [37]. Nano-pudraların (Örneğin; Nanomalzemeler içeren implantların ve köprülerin öğütülmesi, zımparalanması veya parlatılması) oluşturulması veya işlenmesi (Örneğin; Bu tür tozların karıştırılması, temizlenmesi veya bertarafı) sırasında dikkatli olunmalıdır. Toz formdaki nanomalzemeler için önleyici tedbirler, esasen diğer patlayıcı ve yanıcı kaba malzemeler ve patlayıcı toz bulutları için olanlarla aynıdır ve patlayıcı ortamlar nedeniyle potansiyel olarak risk altında olan çalışanların güvenlik ve sağlığının korunmasını geliştirmek için minimum gereksinimler hakkındaki 99/92 / EC sayılı Direktifte belirtilen gerekliliklere uymalıdır. Bunlar:

  • Eczacılar; örneğin, bu tür malzemelerin taşınmasını belirli bölgelerle sınırlandırmalı ve mümkünse inert atmosferlerde çalışmalıdır;
  • Malzemeler işyeri ıslatılarak çözülmelidir (tozların önlenmesi sağlanarak);
  • Az kıvılcım çıkaran ekipman ve diğer ateşleme kaynakları veya elektrostatik yüklenmeyi kolaylaştıran koşullar işyerinden çıkarılmalıdır; bunun yerine, mümkünse kendinden emniyetli ekipman (düşük akım ve voltajlarla çalışan sinyal ve kontrol devreleri) kullanılmalıdır;
  • Toz tabakaları ıslak silinerek uzaklaştırılmalıdır;
  • İşyerlerinde patlayıcı veya yanıcı maddelerin depolanması en aza indirilmelidir. Anti statik torbalar kullanılabilir.

Tedbirlerin etkinliğini kontrol etme

Risk değerlendirmesi düzenli olarak gözden geçirilmeli; risk yönetimi önlemlerinin seçimi ve uygulanması, risk yönetiminin etkinliği açısından düzenli olarak denetlenmeli ve kontrol edilmelidir. Bu, temiz banklar veya laminer akış kabinleri gibi tüm koruyucu ekipmanların düzgün çalışmasının; tüm havalandırma ekipmanlarının ve ilgili filtreleme sistemlerinin düzenli denetimlerinin sağlanması anlamına gelmektedir. Ayrıca, KKD' nin uygunluğu, gerekirse kontrol edilmeli ve güncellenmelidir. Ek olarak, bir risk azaltma önleminin etkinliği, önleme tedbirinden önce ve sonra havadaki nanomalzemelerin konsantrasyonu analiz edilerek değerlendirilebilir. Risk yönetimi önlemleri uygulandığında ölçülen maruz kalım seviyeleri, üretilen nanomalzeme kaynağı olmadığı durumdaki arka plan konsantrasyonlarından önemli ölçüde farklı olmamalıdır. Duman önleme ve/veya kontrol hızı ölçümleri gibi teknik önleyici tedbirlerin etkinliği için başka dolaylı ölçümler de uygulanabilir. Gelecekte nanomalzemeler için mesleki maruz kalma limit (OEL) değerleri [38][39] geliştirilebilir; bununla birlikte, maruz kalımın en aza indirilmesi işyeri risk yönetiminin birincil hedefi olmalıdır ve bu nedenle mesleki maruz kalma limit (OEL) değerlerinin karşılanması yeterli değildir.

Daha fazla okuma için bağlantılar

European Agency for Safety and Health at Work (EU-OSHA), Online Case-study Database, 2012. Available at: http://osha.europa.eu/en/practical-solutions/case-studies/index_html/practical-solution?SearchableText=&is_search_expanded=True&getRemoteLanguage=en&keywords%3Alist=nanotechnology&nace%3Adefault=&multilingual_thesaurus%3Adefault=&submit=Search(accessed 23 July 2012).

Industriegewerkschaft Bergbau, Chemie, Energie (IGBCE), Nanomaterialien—Herausforderung für Arbeits- und Gesundheitsschutz (Nanomaterials—a Challenge for Occupational Health and Safety), Hauptvorstand, 2011. Available at: http://www.saarbruecken.igbce.de/portal/binary/com.epicentric.contentmanagement.servlet.ContentDeliveryServlet/site_www.igbce.de/static_files/PDF-Dokumente/Schwerpunktthemen/Nanotechnologie/d343dc332c78e5258ecea71035bf21ca.pdf

European Commision (EC), Commission staff working document on an Action Plan for the EU Health Workforce Accompanying the document communication from the Commission to the European parliament, the Council, the European Economic and Social Committee and the Committee of the Regions “Towards a job-rich recovery”, Strasbourg, 18 April 2012 SWD(2012) 93 final.

European Agency for Safety and Health at Work (EU–OSHA), Safe Maintenance in Practice, 2010. Available at: http://osha.europa.eu/en/publications/reports/safe-maintenance-TEWE10003ENC/view

European Agency for Safety and Health at Work (EU-OSHA), Health and Safety of Healthcare Staff. Available at: http://osha.europa.eu/en/sector/healthcare.

Kaynaklar

  1. European Commision (EC), Working Group on the European Workforce for HealthBrussels, 07 February 2011. Available at: https://ec.europa.eu/health/workforce/events/ev_20110207_en
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 Lauterwasser, C., Small Size that Matter: Opportunities and Risks of Nanotechnologies, report of Allianz Center for Technology and OECD, undated. Available at: http://www.oecd.org/dataoecd/32/1/44108334.pdf
  3. 3.0 3.1 Kale, S.N., Nanomaterials and their Applications in Healthcare, presentation at ICS-UNIDO, SISSA workshop on Computer Design and Discovery of Potential Drugs for Developing Countries, 2009.
  4. Filipponi, L., Sutherlaand, D., Medicine and Healthcare. Module 2Applications of Nanotechnologies, Interdisciplinary Nanoscience Centre (iNANO), 2010. Available at: http://nanoyou.eu/
  5. 5.0 5.1 5.2 5.3 5.4 Ellis, J.R., Nanomaterials and Their Potential in Therapy, 2012. Available at: http://www.mddionline.com/blog/devicetalk/nanomaterials-and-their-potential-therapy(accessed+20+October+2012).
  6. 6.0 6.1 Nanowerk, Introduction to Nanotechnology, 2012. Available at: http://www.nanowerk.com/nanotechnology/introduction/introduction_to_nanotechnology_1.php (accessed 19 October 2012).
  7. Mody, V.V., Siwale, R., Singh, A., Mody, H.R., ‘Introduction to metallic nanoparticles’, Journal of Pharmacy & BioAllied Science, 2012, 2(4): pp. 282–289.
  8. 8.0 8.1 Jain, K., Kesharwani, P., Gupta, U., Jain, N.K., ‘Dendrimer toxicity: let’s meet the challenge’, International Journal of Pharmaceutics, 2010, 394(1–2): pp. 122–142.
  9. 9.0 9.1 9.2 9.3 Haase, A., Rott, S., Mantion, A., Graf, P., Plendl, J., Thünemann, A.F., Meier, W.P., Taubert, A., Luch, A., Reiser, G., ‘Effects of silver nanoparticles on primary mixed neural cell cultures: uptake, oxidative stress and acute calcium responses’, Toxicological Sciences, 2012, 126(2): pp. 457–468.
  10. 10.0 10.1 SafeWork Australia, An Evaluation of MSDS and Labels Associated with the Use of Engineered Nanomaterials. Available at: http://safeworkaustralia.gov.au/AboutSafeWorkAustralia/Whatwedo/Publications/Pages/RP201006EvaluationOfMSDSAndLabels.aspxhttps://www.safeworkaustralia.gov.au/system/files/documents/1702/anevaluationofmsdsandlabelsassociatedwiththeuseofengineerednanomaterials_june_2010.pdf
  11. 11.0 11.1 Toyama T., Matsuda H., Ishida I., Tani M., Kitaba S., Sano S., Katayama I., ‘A case of toxic epidermal necrolysis-like dermatitis evolving from contact dermatitis of the hands associated with exposure to dendrimers’, Contact Dermatitis, 2008, 59(2): pp. 122–123.
  12. 12.0 12.1 12.2 12.3 12.4 Murashov, V., ‘Occupational exposure to nanomedical applications’, WIREs Nanomedicine and Nanobiotechnology, 2009, 1: pp. 203–213.
  13. 13.0 13.1 13.2 The National Institute for Occupational Safety and Health (NIOSH), Approaches to Safe NanotechnologyManaging the Health and Safety Concerns Associated with Engineered Nanomaterials, Department of Health and Human Services. Centers for Disease Control and Prevention, Publication No. 2009–125, 2009.
  14. Gratieri, T., Schaefer, U.F., Jing, L., Gao, M., Kostka, K.H., Lopez, R.F.V., Schneider, M., ‘Penetration of quantum dot particles through human skin’, Journal of Biomedical Nanotechnology, 2010, 6(5): pp. 586–595.
  15. The ENRHES project, European Commission (EC), Engineered Nanoparticles: Review of Health and Environmental Safety (ENRHES), 2009. Available at: http://ihcp.jrc.ec.europa.eu/whats-new/enhres-final-report
  16. 16.0 16.1 Scientific Committee on Emerging and Newly Identified Health Risks (SCENIHR), Request for a Scientific Opinion on Nanosilver: Safety, Health and Environmental Effects and Role in Antimicrobial Resistance, 2012. Available at: http://ec.europa.eu/health/scientific_committees/emerging/docs/scenihr_q_027.pdf
  17. European Commission (EC), Commission Staff Working Paper: Types and Uses of Nanomaterials, Including Safety Aspects. Accompanying the Communication from the Commission to the European Parliament, the Council and the European Economic and Social Committee on the Second Regulatory Review on Nanomaterials, SWD(2012) 288 final, Brussels, 3 October 2012. Available at: http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=SWD:2012:0288:FIN:EN:PDF
  18. 18.0 18.1 Luoma, S.N., Silver Nanotechnologies and the Environment: Old Problems or New Challenges?, the Pew Charitable Trust and the Woodrow Wilson International Center for Scholars, 2008. Available at: http://www.nanotechproject.org/process/assets/files/7036/nano_pen_15_final.pdf
  19. World Health Organization (WHO), Carbon Black, Titanium Dioxide and Talc, IARC Monographs on the evaluation of carcinogenic risks to humans, vol. 93, 2010. Available at: http://monographs.iarc.fr/ENG/Monographs/vol93/mono93.pdf
  20. The National Institute for Occupational Safety and Health (NIOSH), ‘Occupational exposure to titanium dioxide’, Current Intelligence Bulletin 63, 2011. Available at: http://www.cdc.gov/niosh/docs/2011-160/
  21. Sung, J.H., Ji, J.H., Park, J.D., Song, M.Y., Song, K.S., Ryu, H.R., Yoon, J.U., Jeon, K.S., Jeong, J., Han, B.S., Chung, Y.H., Chang, H.K., Lee, J.H., Kim, D.W., Kelman, B.J., Yu, I.J., ‘Subchronic inhalation toxicity of gold nanoparticles’, Particle and Fibre Toxicology, 2011, 8: p. 16.
  22. Council Directive of 12 June 1989 on the introduction of measures to encourage improvements in the safety and health of workers (89/391 EEC), OJL 183, 29 June 1989. Available at: http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CONSLEG:1989L0391:20081211:EN:PDF
  23. Council Directive 98/24/EC of 7 April 1998 on the protection of the health and safety of workers from the risks related to chemical agents at work (fourteenth individual Directive within the meaning of Article 16(1) of Directive 89/391/EEC). Available at: http://eurlex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CONSLEG:1998L0024:20070628:EN:PDF
  24. European Parliament and Council Directive 2004/37/EC on the protection of workers from the risks related to exposure to carcinogens or mutagens at work (sixth individual Directive within the meaning of Article 16(1) Directive 89/391/EEC). Available at: http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32004L0037R%2801%29:EN:HTML
  25. Schneider, T., Jansson, A., Jensen, K.A., Kristjansson, V., Luotamo, M., Nygren, O., Skaug, V., Thomassen, Y., Tossavainen, A., Tuomi, T., Walllin, H., ‘Evaluation and Control of Occupational Health Risks from Nanoparticles, TemaNord 2007: 581, Nordic Council of Ministers, Copenhagen, 2007. Available at: http://www.norden.org/da/publikationer/publikationer/2007-581/at_download/publicationfile
  26. Borm, P., Houba, R., Linker, F., Good Uses of Nanomaterials in the Netherlands, 2008. Available at: http://www.nano4all.nl/Reporshortsummary.pdf
  27. Austrian Central Labour Inspectorate (ACLI), Use of Nano at the Workplace, 2009. Available at: http://www.arbeitsinspektion.gv.at/NR/rdonlyres/592E7E96-E136-453F-A87B-3C393FC039E1/0/Nano_Untersuchung.pdf
  28. Regulation (EC) No 1907/2006 of the European Parliament and of the Council of 18 December 2006 concerning the Registration, Evaluation, Authorisation and Restriction of Chemicals (REACH), establishing a European Chemicals Agency, amending Directive 1999/45/EC and repealing Council Regulation (EEC) No 793/93 and Commission Regulation (EC) No 1488/94 as well as Council Directive 76/769/EEC and Commission Directives 91/155/EEC, 93/67/EEC, 93/105/EC and 2000/21/EC, OJ L 396, 30 December 2006. Available at: http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32006R1907:en:NOT
  29. 29.0 29.1 Regulation (EC) No 1272/2008 of the European Parliament and of the Council on classification, labelling and packaging of substances and mixtures (CLP Regulation), OJ L 353, 31 December 2008. Available at: http://echa.europa.eu/web/guest/regulations/clp/legislation
  30. Commission Regulation (EU) No 453/2010 of 20 May 2010 amending Regulation (EC) No 1907/2006 of the European Parliament and of the Council on the Registration, Evaluation, Authorisation and Restriction of Chemicals (REACH), OJ L 133, 31 May 2010. Available at: http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32010R0453:EN:NOT
  31. European Chemicals Agency (ECHA), Guidance on the Compliance of Safety Data Sheets, December 2011. Available at: http://echa.europa.eu/documents/10162/17235/sds_en.pdf
  32. Centers for Disease Control and Prevention (CDC), General Safe Practices for Working with Engineered Nanomaterials in Research Laboratories, DHHS (NIOSH) Publication No. 2012–147. Available at: http://www.cdc.gov/niosh/docs/2012-147/
  33. Directive 89/656/EEC—use of personal protective equipment of 30 November 1989 on the minimum health and safety requirements for the use by workers of personal protective equipment at the workplace (third individual directive within the meaning of Article 16 (1) of Directive 89/391/EEC). Available at: https://osha.europa.eu/en/legislation/directives/workplaces-equipment-signs-personal-protective-equipment/osh-directives/4
  34. Hessisches Ministerium für Wirtschaft, Verkehr und Landesentwicklung, ‘Sichere Verwendung von Nanomaterialien in der Lack- und Farbenbranche—Ein Betriebsleitfaden (Safe Application of Nanomaterials in the Paint Sector—A Guideline)‘, Schriftenreihe der Aktionslinie Hessen-Nanotech, Band 11, 2009. Available at: www.hessen-nanotech.de
  35. 35.0 35.1 35.2 35.3 Golanski, L., Guillot, A., Tardif, F., Are Conventional Protective Devices such as Fibrous Filter Media, Respirator Cartridges, Protective Clothing and Gloves also Efficient for Nanoaerosols?, DR-325/326-200801-1, Nanosafe2, 2008. Available at: http://www.nanosafe.org/home/liblocal/docs/Dissemination%20report/DR1_s.pdf
  36. Klenke, M., First Results for Safe Procedures for Handling Nanoparticles, DR-331 200810-6, Nanosafe2, 2008. Available at: http://www.nanosafe.org/home/liblocal/docs/Dissemination%20report/DR6_s.pdf
  37. Dyrba, B., Explosionsschutz: Handlungsbedarf bei Nanostäuben (Explosion Protection: Need for Action for Nano Dusts), undated. Available at: http://www.arbeitssicherheit.de/de/html/fachbeitraege/anzeigen/337/Explosionsschutz-Nanostaub/+(accessed+3+December+2012).
  38. The Social and Economic Council of the Netherlands (SER), Provisional Nano Reference Values for Engineered Nanomaterials, 2012. Available at: http://www.ser.nl/en/sitecore/content/Internet/en/Publications/Publications/2012/2012_01.aspx+(accessed+20+October+2012).
  39. Nanowerk, SAFENANO Team Complete BSI British Standards Guide to Safe Handling of Nanomaterials, 2012. Available at: http://www.nanowerk.com/news/newsid=4136.php+(accessed+20+October+2012)

Contributors

Nazlioglu